Krótki przewodnik dla właścicieli i osób zarządzających domami seniora, DPS, ZOL i ZPO.
Na początek wyjaśnię co to jest OZZ, czyli organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub pokrewnymi.
Zgodnie z definicją ustawy o zbiorowym zarządzaniu, przez OZZ należy rozumieć stowarzyszenie zrzeszające uprawnionych lub podmioty reprezentujące uprawnionych, którego podstawowym celem statutowym jest zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi na rzecz uprawnionych w zakresie zezwolenia udzielonego mu przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.
Obecnie w Polsce funkcjonuje 13 takich organizacji, z których najstarszą i najbardziej znaną jest Stowarzyszenie Autorów ZAIKS (działa od 1918 r.).
W bardzo dużym uproszczeniu zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi lub pokrewnymi można syntetycznie scharakteryzować jako system, w ramach którego podmioty praw (np. autorzy, wykonawcy, producenci) upoważniają organizację do zarządzania swoimi uprawnieniami w zakresie kontroli korzystania z utworów, podejmowania czynności negocjacyjnych z potencjalnymi użytkownikami, udzielania zezwolenia na korzystanie z utworów w zamian za stosowne wynagrodzenie oraz do pobierania ustalonego wynagrodzenia za korzystanie z utworów i jego dystrybucji pomiędzy uprawnionych.
Dlaczego temat OZZ jest ważny w Twojej placówce?
Jeżeli prowadzisz dom seniora lub placówkę opieki długoterminowej z pewnością na wyposażeniu masz co najmniej jeden odbiornik telewizyjny czy radio w przestrzeni wspólnej. Być może telewizory i radioodbiorniki mają także w swoich pokojach Twoi mieszkańcy.
Korzystacie z Netflix lub innego serwisu streamingowego, z utworów muzycznych przy okazji zabaw karaoke lub potańcówek.
Odbiór programów TV i radiowych, korzystanie z oferty filmowej lub muzycznej wiąże się z odtwarzaniem utworów w rozumieniu ustawy o prawach autorskich i pokrewnych.
Czy to oznacza konkretne obowiązki prawne po stronie placówki?
Na to pytanie nie ma jednej odpowiedzi – zależy ona nie tyle od tego, czy masz TV lub radio, ale raczej kto udostępnia utwory, komu i w jakim celu.
Co wynika z wyroku TSUE C‑127/24?
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł 30 kwietnia 2026 r. w sprawie C-127/24 (VHC 2 Seniorenresidenz), że wewnętrzna retransmisja programów telewizyjnych i radiowych w domu seniora nie stanowi „publicznego udostępniania” w rozumieniu unijnego prawa autorskiego. W konsekwencji podmiot prowadzący placówkę nie musi płacić dodatkowych opłat licencyjnych organizacjom zbiorowego zarządzania prawami autorskimi.
Spór polegał na tym, że niemiecka organizacja GEMA (odpowiednik polskiego ZAIKS) domagała się opłat od domu seniora za to, że ten odbierał sygnał satelitarny i kablowo przesyłał go do pokojów stałych mieszkańców placówki. Trybunał uznał, że mieszkańcy domu seniora stanowią stałą, zamkniętą grupę. Nie są oni zmienną i nieokreśloną publicznością, jak ma to miejsce w przypadku gości hotelowych. Ponadto pensjonariusze traktują swoje pokoje jako prywatną przestrzeń życiową. Trybunał stwierdził zatem, że twórcy utworów uwzględnili już tę widownię w ramach pierwotnej zgody na nadawanie sygnału satelitarnego, a sam fakt użycia wewnętrznej sieci kablowej do dystrybucji sygnału nie przesądza automatycznie o konieczności zakupu nowej licencji.
Punktem wyjścia w rozstrzygnięciu sprawy C-127/24 był wyrok SGAE, C-306/05 dotyczący hotelu. W tamtej sprawie TSUE uznał, że przekazywanie sygnału telewizyjnego do telewizorów w pokojach hotelowych stanowi „publiczne udostępnianie”. Co istotne, Trybunał wyraźnie zaznaczył w sprawie C-306/05, że prywatny charakter pokoju hotelowego sam w sobie niczego nie rozstrzyga.
A więc argument, że „telewizor stoi w prywatnym pokoju” nie wystarczy. Istotne jest dopiero kim jest odbiorca transmisji.
Podsumowując obydwie sytuacje – telewizor w pokoju hotelowym, a telewizor w pokoju mieszkańca domu seniora:
- w hotelu gość przebywa czasowo, hotel nie jest jego miejscem zamieszkania,
- pensjonariusz przebywa w pokoju stale a placówka jest jego miejscem zamieszkania, jego domem i co do zasady pozostaje tam do końca życia,
- w hotelu gość jest czasowym użytkownikiem odbiornika TV,
- mieszkaniec placówki jest traktowany jako stały bezpośredni odbiorca korzystający z odbiornika w swojej sferze prywatnej – przy czym nie ma znaczenia, czy odbiornik formalnie należy do mieszkańca, czy został mu udostępniony przez dom seniora,
- dostęp do TV jest dodatkową usługą hotelu – to usługodawca świadomie tworzy klientowi możliwość odbioru programów TV i dlatego goście hotelowi tworzą dodatkową, „nową publiczność”,
- w domu seniora dostęp do TV jest elementem normalnego funkcjonowania mieszkańca w jego miejscu zamieszkania, nie ma tutaj „nowej publiczności”.
Bardzo istotne jest to, że sentencja wyroku TSUE z 2026 r. oraz pkt 42 wyroku mówią wprost o retransmisji „do pokoi mieszkańców”. Trybunał powołał się wprost na pkt 37–39 opinii Rzecznika Generalnego Macieja Szpunara, natomiast nie powtórzył jego poglądu dotyczącego przestrzeni wspólnych.
Rzecznik Generalny proponował bowiem jeszcze dalej idącą interpretację, uznając, że w specyfice domu seniora również jadalnie i pokoje dziennego pobytu mogą stanowić rozszerzenie prywatnej sfery mieszkańców. TSUE nie powtórzył jednak tej części argumentacji w sentencji wyroku, dlatego w odniesieniu do części wspólnych nadal zachowałabym ostrożność.
W ZOL i ZPO to inna sytuacja – dlaczego?
Dla oceny sytuacji placówek opieki długoterminowej jest fakt, że wyrok TSUE z kwietnia 2026 r. nie uchylił wcześniejszego orzecznictwa dotyczącego podmiotów leczniczych.
W sprawach OSA (C-351/12) oraz Reha Training (C-117/15) TSUE uznał pacjentów zakładu uzdrowiskowego i ośrodka rehabilitacyjnego za „nową publiczność”. W starszych rozstrzygnięciach Trybunał podkreślał również fakt, że udostępnianie telewizji pacjentom w czasie oczekiwania lub podczas nie realizowało celu terapeutycznego, ale stanowiło dodatkową usługę zwiększającą komfort i atrakcyjność ośrodka, a w konsekwencji mogło zapewniać mu przewagę konkurencyjną. Dlatego udostępnianie programów TV miało również charakter gospodarczy, bo pacjenci placówek stanowili „nową publiczność”.
W przypadku ZOL i ZPO kluczowe pytanie brzmi nie tyle „czy pobyt w placówce trwa długo?”, ale
„czy dana osoba funkcjonuje w tym miejscu przede wszystkim jako mieszkaniec swojego stałego domu, czy jako pacjent podmiotu leczniczego?”.
W sprawie OSA C-351/12 odbiorniki TV znajdowały się również w pokojach pacjentów, a sam fakt dłuższego pobytu niż w zwykłym hotelu nie zmienił oceny Trybunału. Dlatego tezy wyroku C-127/24 nie można automatycznie przenosić na ZOL i ZPO. Trzeba raczej ustalić, czy w konkretnym przypadku dana osoba funkcjonuje w placówce jako pacjent korzystający z usług podmiotu leczniczego, czy też charakter i trwałość jej pobytu pozwalają traktować placówkę jako rzeczywiste miejsce stałego zamieszkania.
Ocena konkretnego przypadku ZOL/ZPO powinna dotyczyć przede wszystkim pięciu elementów:
- charakteru pobytu – czy jest to czasowa rehabilitacja lub hospitalizacja, czy faktycznie długotrwałe lub nawet stałe centrum życia odbiorców programów TV,
- rotacja pacjentów – duża i regularna zmienność grupy odbiorców zbliża placówkę do oceny zgodnej ze starszymi orzeczeniami TSUE,
- charakter przestrzeni – czy odbiornik znajduje się w prywatnym pokoju stałego/długotrwałego mieszkańca placówki, czy też umieszczony jest w np. Sali rehabilitacyjnej, poczekalni,
- funkcja odbieranych programów TV, muzyki – czy jest to normalny element prywatnego życia pacjenta, czy zorganizowana przez placówkę dodatkowa atrakcja dla odbiorców usług medycznych.
Jak widzisz, w przypadku placówek opieki długoterminowej nie można udzielić prostej odpowiedzi, czy należy uiszczać opłaty licencyjne dla OZZ. Znaczenie ma charakter placówki, sposób korzystania z utworów, krąg odbiorców oraz to, czy mamy do czynienia ze stałym mieszkańcem, pacjentem czy osobą korzystającą z usługi czasowo.
Jeżeli chcesz uporządkować ten temat w swojej placówce, przygotowałam bezpłatny ebook:
„Muzyka, telewizja i filmy w domu seniora. Prawa autorskie i organizacje zbiorowego zarządzania”
Ebook możesz pobrać bezpłatnie, zapisując się na newsletter „Prawo w opiece senioralnej”.
Jeżeli jesteś już na liście mailingowej, otrzymasz ebook razem z najbliższą wiadomością.
Newsletter kieruję przede wszystkim do właścicieli i osób zarządzających domami seniora, DPS, ZOL, ZPO oraz innych podmiotów działających w obszarze opieki senioralnej i długoterminowej.
Informuję w nim o zmianach w prawie, ważnych orzeczeniach oraz praktycznych problemach, które mogą mieć znaczenie w codziennym funkcjonowaniu placówki.
POBIERAM EBOOK I ZAPISUJĘ SIĘ NA NEWSLETTER:
Zapraszam do kontaktu,
Edyta Konopczyńska
radca prawny
Tel. 571 390 721
e-mail: radca@kancelariakonopczynska.pl
Zdjęcia: Glenn Carstens-Peters z Unsplash, Việt Anh Nguyễn
***
Bon senioralny, czyli czy Twoja placówka może zarabiać na nowym programie rządowym?
Czy wiesz, że bon senioralny to nie tylko nowa forma wsparcia dla osób starszych, ale także możliwość rozszerzenia działalności przez prywatne firmy świadczące usługi opiekuńcze, w tym przedsiębiorców prowadzących domy seniora? Od 30 września 2026 r. obowiązują przepisy, które wprost dopuszczają udział takich firm w realizacji programu.
W artykule odpowiadam na pytania czy warto zainteresować się tą możliwością? Jak uzyskać zlecenie od gminy i na jakich warunkach można świadczyć usługi? [Czytaj dalej…]
{ 0 komentarze… dodaj teraz swój }